Szczepienia przeciw grypie

Od kilku lat w Polsce wzrasta ilość zachorowań na grypę oraz związanych z nią powikłań i pobytów w szpitalu. Najskuteczniejszym sposobem profilaktyki grypy jest szczepienie. Wskaźnik wyszczepialności, czyli odsetek osób zaszczepionych jest w Polsce bardzo niski – w sezonie 2016/2017 tylko 3,4% populacji zaszczepiło się przeciwko grypie. Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wydaje zalecenia dotyczące składu szczepionek przeciw grypie, osobno dla półkuli północnej i południowej. U ludzi zachorowanie na grypę wywołuje wirus grypy typu A oraz typu B. W sezonie 2018/2019 w Polsce dostępne są szczepionki inaktywowane tzw. zabite, czterowalentne, które zawierają cztery „składniki” – 2 podtypy wirusa typu A oraz 2 linie wirusa typu B.

Jak działa szczepionka?

Przeciwciała przeciwko wirusowi gryp pojawiają się w organizmie po ok. 1 tygodniu od zaszczepienia, a ich maksymalny poziom jest osiągany po ok. 2 tygodniach. Ochrona przeciwko grypie utrzymuje się przez ok. 6 miesięcy, dlatego jedna dawka szczepionki podana w okresie jesienno-zimowym wystarczy na cały sezon zachorowań na grypę (październik-marzec/kwiecień na półkuli północnej). W przypadku dzieci poniżej 8 r.ż., szczepionych przeciwko grypie po raz pierwszy, podaje się dwie dawki, w odstępie kilku tygodni. Szczepionka przeciwko grypie nie zawiera żywych wirusów, dlatego nie może wywołać grypy. Odczyny poszczepienne – ból głowy, mięśni i stawów, gorączka, potliwość, zmęczenie przypominają objawy grypy, jednak nie świadczą o rozwijającej się infekcji, a jedynie o uruchomieniu mechanizmów obronnych organizmu. Ponadto może wystąpić ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia.

Dla kogo szczególnie zalecane są szczepienia przeciwko grypie?

Szczepienie jest zalecane szczególnie wszystkim osobom (dorosłym i dzieciom powyżej 6 m.ż.) z grup ryzyka tj. osobom przewlekle chorym, w stanach obniżonej odporności, po przeszczepach narządów oraz dzieciom z wadami serca, kobietom w ciąży i planującym ciążę. Z przyczyn epidemiologicznych powinny szczepić się szczególnie osoby starsze, dzieci zdrowe, pracownicy ochrony zdrowia oraz osoby pracujące z dziećmi, opiekunowie osób starszych i chorych oraz pensjonariusze ośrodków opieki, domów pomocy społecznej itp.

Osoby starsze (powyżej 60/65 r.ż.) oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi układu oddechowego (np. astma czy obturacyjna choroba płuc), układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą są bardziej narażone na niebezpieczne powikłania grypy. Ryzyko powikłań rośnie gdy występują dwa lub więcej czynników ryzyka. Wśród najgroźniejszych powikłań grypy znajdują się m.in. zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zawał, udar oraz zaostrzenia chorób przewlekłych.

Kobiety w ciąży oraz małe dzieci są w grupie osób szczególnie narażonych na powikłania po grypie oraz wymagających hospitalizacji podczas leczenia grypy. Jednym z groźnych powikłań grypy jest wzrost ryzyka poronienia i przedwczesnego porodu, a u małych dzieci zapalenie ucha. Szczepienie przyszłej mamy oraz kobiety karmiącej jest korzystne nie tylko dla niej samej, także dla dziecka, ponieważ wraz z mlekiem otrzymuje ono odpowiednie przeciwciała. Taka ochrona jest im szczególnie potrzebna, ponieważ niemowlęta mogą być szczepione dopiero od 6 miesiąca życia.

Nawet 1/3 pacjentów zarażonych wirusem grypy przechodzi chorobę bezobjawowo i jest nieświadomych, że zaraża wirusem osoby w swoim otoczeniu. Szczepiąc się chronimy nie tylko swoje zdrowie, ale również swojej rodziny i współpracowników, a także te osoby, które z przyczyn medycznych nie mogą zostać zaszczepione.

Szczepienie przeciwko grypie – informacje praktyczne

Należy pamiętać, że kwalifikacją do szczepienia oraz jego wykonaniem zajmuje się tylko fachowy personel medyczny (lekarz i pielęgniarka). Od sezonu 2018/2019 w aptekach dostępna jest szczepionka na grypę refundowana dla pacjentów powyżej 65 r.ż. Także niektórzy pracodawcy w ramach działań profilaktycznych finansują szczepienia swoim pracownikom.

Receptę na szczepionkę można zrealizować tylko w aptece. Szczepionkę wydaną w aptece należy niezwłocznie dostarczyć do przychodni, w której odbędzie się szczepienie. Wszystkie preparaty szczepionkowe należą do tzw. zimnego łańcucha dystrybucji, czyli od wyprodukowania przez cały okres dystrybucji aż do podania pacjentowi muszą być przechowywane w temp. 2-8° Leki wymagające przechowywania w lodówce należy transportować w torbie termoizolacyjnej i możliwie jak najszybciej umieścić je z powrotem w temp. 2-8ºC. Jeśli chcemy włożyć wkład chłodzący do torby izolacyjnej powinniśmy pamiętać, aby opakowanie ze szczepionką nie dotykało bezpośrednio wkładu, gdyż nawet chwilowe zmrożenie produktu może obniżyć jego działanie lub wprowadzić nieodwracalne zmiany w postaci leku. Umieszczając szczepionkę w sąsiedztwie wkładu chłodzącego należy owinąć opakowanie w dodatkową warstwę izolującą np. ligninę, ręcznik papierowy, gazetę. Szczepionka, która uległa nawet częściowemu zmrożeniu nie może być podana pacjentowi i należy ją zutylizować.